آیا سردرد ناشی از علائم میگرن است یا مشکل به تیروئید مربوط میشود؟

میگرن نوعی اختلال پیچیده در سیستم عصبی و عروق مغز است که معمولاً با سردردهای شدید، طولانی‌مدت و آزاردهنده همراه می‌شود. بسیاری از افراد این سردردها را به‌عنوان میگرن می‌شناسند، اما واقعیت این است که همیشه علت سردرد، میگرن واقعی نیست.

مشکل از جایی شروع می‌شود که علائم میگرن با نشانه‌های برخی بیماری‌های متابولیک، به‌ویژه کم‌کاری تیروئید، شباهت زیادی به هم پیدا می‌کنند. خستگی مزمن، سردردهای مداوم، کاهش تمرکز و حتی حالت‌های افسردگی می‌توانند هم در میگرن دیده شوند و هم در کم‌کاری تیروئید. همین شباهت علائم باعث می‌شود در برخی موارد، تشخیص اشتباه داده شود و درمان مؤثر به تأخیر بیفتد.

مطالعات علمی منتشرشده تا سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که حدود ۳۰ درصد از افرادی که به دلیل سردردهای شدید و مقاوم به درمان به پزشک مراجعه می‌کنند، در واقع دچار اختلال در عملکرد تیروئید (مانند بالا یا پایین بودن TSH) یا کمبود برخی ریزمغذی‌های مهم مانند ویتامین D، ویتامین B۱۲ یا آهن هستند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که بخشی از سردردهای مزمن، ریشه عصبی ندارند و به مشکلات هورمونی یا تغذیه‌ای مرتبط هستند.

در این مقاله از آزمایشگاه فروردین تلاش می‌کنیم با استفاده از منابع معتبر پزشکی و شواهد علمی قابل اعتماد توضیح دهیم که چرا انجام آزمایش‌های ساده خون، پیش از شروع درمان‌های تخصصی مغز و اعصاب، اهمیت زیادی دارد. همچنین نقش بررسی وضعیت تیروئید، متابولیسم بدن و در برخی موارد آزمایش‌های ژنتیکی را در تشخیص درست علت سردرد بررسی می‌کنیم؛ اقدامی که می‌تواند از مصرف داروهای غیرضروری جلوگیری کرده و مسیر درمان را دقیق‌تر، کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر کند.

چگونه بفهمیم سردرد ما واقعاً میگرن است یا علت دیگری دارد؟

برای اینکه بتوانیم تشخیص دهیم سردرد ما ممکن است به کم‌کاری تیروئید یا سایر مشکلات متابولیک مربوط باشد یا نه، ابتدا باید بدانیم «میگرن واقعی» دقیقاً چه ویژگی‌هایی دارد. بسیاری از سردردها به اشتباه میگرن نامیده می‌شوند، در حالی که از نظر علمی، میگرن تعریف مشخصی دارد.

بر اساس معیارهای انجمن بین‌المللی سردرد (IHS)، میگرن فقط یک سردرد شدید نیست، بلکه مجموعه‌ای از رویدادهای عصبی پیچیده در مغز است که با الگوی خاصی از علائم بروز می‌کند.

نشانه‌های کلاسیک علائم میگرن چیست؟

۱. محل درد: درد میگرنی معمولاً یک‌طرفه است؛ یعنی بیشتر در سمت راست یا چپ سر احساس می‌شود. البته در کودکان ممکن است درد دوطرفه باشد که طبیعی تلقی می‌شود.

۲. نوع درد: درد میگرن اغلب ضربان‌دار است؛ بسیاری از بیماران آن را شبیه به این توصیف می‌کنند که «انگار چیزی در شقیقه‌ها می‌زند یا می‌تپد».

۳. تشدید درد با فعالیت: در میگرن، حتی فعالیت‌های ساده‌ای مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله یا خم شدن می‌تواند سردرد را به‌طور قابل توجهی بدتر کند.

۴. علائم همراه: میگرن معمولاً تنها به سردرد محدود نمی‌شود و با علائمی مانند:

• حساسیت به نور (فتوفوبیا)
• حساسیت به صدا (فنوفوبیا)
• حالت تهوع یا استفراغ همراه است.

تشخیص درست نوع سردرد، اولین و مهم‌ترین قدم برای انتخاب درمان مؤثر و جلوگیری از مصرف داروهای غیرضروری است.

تیروئید و ارتباط آن با علائم میگرن و سردردهای مکرر

غده تیروئید، موتورخانه بدن است. وقتی این موتور کم‌کار می‌شود (Hypothyroidism)، تولید انرژی در تمام سلول‌ها، از جمله سلول‌های مغزی، کاهش می‌یابد.

مکانیسم ایجاد سردرد توسط تیروئید

تحقیقات جدید نشان می‌دهند که کم‌کاری تیروئید باعث کاهش جریان خون مغزی و تورم خفیف در بافت‌های عصبی می‌شود. این تورم فشار داخل جمجمه را تغییر داده و دردی ایجاد می‌کند که بسیار شبیه به میگرن است، اما با تفاوت‌های کلیدی:

میگرن عصبی چیست و چه علائمی دارد؟

در آزمایشگاه پاتوبیولوژی فروردین، ما با استفاده از آنالایزرهای پیشرفته هورمونی، قادر هستیم حتی تغییرات جزئی در سطح هورمون‌های T۳ و T۴ را شناسایی کنیم؛ تغییراتی که شاید هنوز علائم بالینی شدیدی ایجاد نکرده‌اند اما مسئول سردردهای شما هستند.

آزمایش میگرن چیست؟

برای رسیدن به یک تشخیص دقیق و مطمئن، پزشک فقط به شرح حال و علائم ظاهری اکتفا نمی‌کند. در بسیاری از موارد، لازم است علل زمینه‌ای و پنهان سردرد بررسی و سایر بیماری‌ها رد شوند. اینجاست که نقش آزمایش‌های پاتوبیولوژی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

در ادامه، مهم‌ترین آزمایش‌هایی که می‌توانند به تشخیص دقیق‌تر علائم شبیه میگرن کمک کنند را مرور می‌کنیم:

۱. بررسی کم‌خونی فقر آهن

مغز برای عملکرد طبیعی خود به اکسیژن کافی نیاز دارد و این اکسیژن از طریق آهن در خون حمل می‌شود. وقتی سطح آهن بدن پایین باشد، اکسیژن‌رسانی به مغز کاهش پیدا می‌کند و نتیجه آن می‌تواند سردردهای مکرر و ضربان‌دار باشد؛ سردردهایی که گاهی با میگرن اشتباه گرفته می‌شوند.

آزمایش‌های مرتبط با کم‌خونی فقر آهن شامل:

• CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی)
• Ferritin (ذخیره آهن بدن)
• TIBC (ظرفیت اتصال آهن)

این آزمایش‌ها کمک می‌کنند مشخص شود آیا سردرد شما به کمبود آهن مرتبط است یا خیر.

۲. بررسی کمبود ویتامین D

ویتامین D فقط برای سلامت استخوان‌ها نیست. مطالعات علمی منتشرشده تا سال ۲۰۲۵ نشان داده‌اند که کمبود این ویتامین می‌تواند باعث افزایش حساسیت گیرنده‌های درد در مغز شود و شدت یا تعداد حملات میگرنی را افزایش دهد.

خبر خوب این است که در بسیاری از بیماران، اصلاح سطح ویتامین D (با نظر پزشک) می‌تواند شدت حملات سردرد را تا حدود ۴۰ درصد کاهش دهد. به همین دلیل، اندازه‌گیری سطح ویتامین D یکی از بررسی‌های مهم در افراد مبتلا به سردردهای مزمن است.

۳. بررسی عوامل ژنتیکی علائم میگرن (در موارد خاص)

شاید برایتان جالب باشد که بدانید برخی سردردها می‌توانند ریشه ژنتیکی داشته باشند. در افرادی که سابقه خانوادگی قوی میگرن یا سردردهای شدید دارند، بررسی ژنتیکی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.

برای مثال، برخی جهش‌های ژنی مانند MTHFR می‌توانند باعث اختلال در متابولیسم ویتامین‌های گروه B شوند. این اختلال متابولیک در برخی افراد با میگرن‌های شدید، طولانی‌مدت و مقاوم به درمان همراه است.

بررسی این موارد معمولاً برای همه افراد ضروری نیست، اما در کسانی که سابقه خانوادگی قوی دارند، به درمان‌های معمول پاسخ نداده‌اند یا دچار کمبودهای مکرر ویتامینی هستند، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب مسیر درمان داشته باشد.

چه آزمایش‌هایی باید انجام دهیم؟

اگر تصمیم گرفته‌اید ریشه سردرد خود را پیدا کنید، این لیست را به عنوان یک راهنما در نظر داشته باشید و با پزشک خود مشورت کنید:

1. پنل کامل تیروئید: شامل TSH, T۴, T۳ و مهم‌تر از همه آنتی‌بادی‌های تیروئید (Anti-TPO) برای رد بیماری هاشیموتو.
2. شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC): برای بررسی عفونت و کم‌خونی.
3. بررسی التهاب: تست‌های ESR و CRP (میگرن بیماری التهابی نیست، اگر این‌ها بالا باشند یعنی مشکل جای دیگری است).
4. پنل الکترولیت‌ها و ویتامین‌ها: منیزیم، ویتامین D۳ و کلسیم.

نتیجه‌گیری و جمع‌بندی

تشخیص دقیق علائم میگرن همیشه ساده نیست. بدن انسان یک سیستم کاملاً به‌هم‌پیوسته است و درد در ناحیه سر، همیشه به این معنا نیست که مشکل فقط از مغز شروع شده باشد. گاهی این درد می‌تواند هشداری از سوی تیروئید یا نشانه‌ای از کم‌خونی و اختلالات خونی باشد که خود را به شکل سردرد نشان می‌دهند.

تجربه‌های بالینی و شواهد علمی نشان می‌دهد که درمان صرفاً علامتی، به‌ویژه مصرف مداوم و بی‌رویه مسکن‌ها، نه‌تنها مشکل را ریشه‌ای حل نمی‌کند، بلکه در برخی افراد می‌تواند منجر به پدیده‌ای به نام «سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو» شود؛ وضعیتی که خود به یک چرخه معیوب از درد و درمان تبدیل می‌شود.

توصیه نهایی ما به‌عنوان تیم تخصصی آزمایشگاه تشخیص پزشکی، ژنتیک و پاتوبیولوژی فروردین این است که به‌جای حدس و گمان، یک‌بار برای همیشه با انجام چکاپ‌های دقیق و هدفمند، وضعیت فیزیولوژیک بدن خود را به‌صورت شفاف بررسی کنید. این رویکرد به پزشک شما کمک می‌کند علت واقعی سردرد را شناسایی کرده و مسیر درمانی درست، ایمن و مؤثر را انتخاب کند.