بیماریهای مشترک انسان و میمون؛ واقعیت علمی بیماری بهتاش در سریال پایتخت

بیماریهای مشترک انسان و میمون اخیراً با پخش قسمت یازدهم سریال پرمخاطب پایتخت ۷ دوباره به موضوعی داغ در فضای مجازی تبدیل شدند. در این قسمت، شخصیت محبوب «بهتاش فریبا» پس از مدت‌ها با ظاهری غیرعادی و رفتاری متفاوت بازمی‌گردد. او ادعا می‌کند که به بیماری نادری مبتلا شده که چهره و حرکاتش را شبیه به میمون‌ها کرده و دلیل آن را تماس با یک میمون آزمایشگاهی می‌داند!

اگرچه این داستان در قالب طنز روایت شده، اما ریشه علمی دارد. واقعیت این است که برخی بیماری‌ها واقعاً می‌توانند بین میمون و انسان مشترک باشند. به این نوع بیماری‌ها در علم پزشکی، زئونوز یا بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان گفته می‌شود که برخی از آن‌ها از میمون به انسان منتقل می‌شوند و در مواردی می‌توانند بسیار خطرناک باشند. در ادامه این مقاله، با مهم‌ترین نمونه‌های این بیماری‌ها، نحوه انتقال آن‌ها، علائم هشداردهنده و راه‌های پیشگیری آشنا خواهیم شد.

بیماریهای مشترک انسان و میمون

بیماریهای ویروسی

۱. ویروس ماربورگ (Marburg Virus)

منبع اصلی: خفاش‌های میوه‌خوار منبع اصلی ویروس ماربورگ هستند و میمون‌ها نیز این ویروس را به انسان منتقل می‌کنند.
روش انتقال: انسان با لمس بدن میمون آلوده یا خوردن گوشت خام آن، ویروس را به بدن خود وارد می‌کند و به تب ماربورگ مبتلا می‌شود.
علائم: بیماری تب ماربورگ با تب بالا شروع می‌شود و سپس با استفراغ شدید و خونریزی‌های گسترده پیشرفت می‌کند.
میزان کشندگی: میزان مرگ و میر تب ماربورگ در مبتلایان بین ۲۵ تا ۹۰ درصد است.

۲. ویروس ابولا (Ebola Virus)

نوع بیماری: ویروس ابولا، یکی از بیماریهای مشترک انسان و میمون و بسیار کشنده‌ است.
روش انتقال: میمون آلوده با انتقال خون یا ترشحات خود، ویروس را مستقیماً به بدن انسان منتقل می‌کند.
علائم: فرد مبتلا معمولاً تب، سردرد شدید، خونریزی داخلی و شوک را تجربه می‌کند.
نرخ مرگ‌ومیر: نرخ مرگ و میر این بیماری، بسته به نوع ویروس، بین ۲۴ تا ۸۸ درصد است.

۳. ویروس B (Herpes B Virus)

نوع ویروس: ویروس B یا ویروس تبخال میمونی در بدن میمون‌های ماکاک زندگی می‌کند و متخصصان آن را به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین ویروس‌های مشترک بین انسان و میمون می‌شناسند.
روش انتقال: میمون آلوده از طریق گاز گرفتن، ایجاد خراش یا تماس با بزاق و ادرار خود، ویروس را به انسان منتقل می‌کند.
علائم در انسان: فرد آلوده معمولاً سردرد و تب را تجربه می‌کند و در موارد شدید، نارسایی مغزی و عوارض عصبی در او ظاهر می‌شود.
درمان: درمان سریع با داروی ضدویروس آسیکلوویر، احتمال نجات بیمار را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

بیماری‌های باکتریایی و انگلی

۴. سل (Tuberculosis)

نوع بیماری: سل یک بیماری عفونی جدی است که نه تنها انسان‌ها، بلکه میمون‌ها را نیز مبتلا می‌کند و میمون‌ها می‌توانند عامل انتقال آن به انسان باشند.
روش انتقال: میمون آلوده با انتشار قطرات تنفسی در هوا، بیماری سل را به انسان منتقل می‌کند، به ویژه زمانی که انسان‌ها و میمون‌ها در فضاهای بسته مانند آزمایشگاه‌ها یا باغ‌وحش‌ها در تماس نزدیک با یکدیگر باشند.
محیط‌های پرخطر: بیماری سل بیشتر در مکان‌های بسته و بدون تهویه مناسب که تماس مکرر با میمون‌ها در آن‌ها وجود دارد، شیوع پیدا می‌کند.

۵. بیماری‌های گوارشی (مانند سالمونلا و کمپیلوباکتر)

نوع بیماری: میمون‌ها ناقل باکتری‌های خطرناکی مانند شیگلا و اشرشیا کلی (E. coli) هستند که دستگاه گوارش انسان را دچار اختلال می‌کنند.
روش انتقال: تماس انسان با دست آلوده یا مدفوع میمون باعث می‌شود این باکتری‌ها به‌راحتی وارد بدن او شوند و بیماری ایجاد کنند.
علائم: فرد مبتلا معمولاً اسهال، تب و درد شکم (دل‌درد) را تجربه می‌کند.

ویروس‌های مشترک میمون با انسان

۶. هپاتیت A و B

برخی میمون‌ها ناقل ویروس‌های هپاتیت هستند.
راه انتقال: بیماری هپاتیت A و B به وسیله تماس با مدفوع، خون یا بزاق آلوده منتقل می‌شود.

۷. ویروس SIV (مشابه HIV)

این ویروس مشابه HIV در میمون‌ها است.
احتمالاً منشأ تاریخی HIV از همین ویروس بوده است.
ویروس مذکور از طریق تماس با گوشت خام یا خون میمون آلوده منتقل می‌شود.

آبله میمون یا Mpox؛ بیماری نوظهور جهانی

نام جدید: Mpox
علائم: تب، ضایعات پوستی و درد بدن، از جمله علائم آبله میمون است.
راه انتقال: این بیماری از طریق تماس با حیوان آلوده یا فرد مبتلا منتقل می‌شود.
شیوع‌های جدید این بیماری در سال‌های اخیر، نگرانی‌هایی جهانی ایجاد کرده است.

جمع‌بندی نهایی

بیماریهای مشترک انسان و میمون از منظر علمی اهمیت فراوانی دارند. سریال پایتخت با به تصویر کشیدن بیماری «بهتاش فریبا»، علاوه بر افزایش آگاهی عمومی، فرصتی برای پرداختن به مسائل علمی در حوزه زئونوزها فراهم کرده است. در نهایت، افزایش تحقیقات علمی و پیاده‌سازی راهکارهای پیشگیری می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطرات ناشی از انتقال بیماری‌های نوظهور میان انسان و حیوانات داشته باشد.